Η πρόκληση της μικροβιακής αντοχής

Η καθηγήτρια Δ.Π.Θ. Ευγενία Μπεζιρτζόγλου ανέλυσε την προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας, σε ό,τι αφορά τη μικροβιακή αντοχή, ενώ παρουσίασε και τη νέα προσέγγιση της «Πλανητικής Υγείας», η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως μία ολιστική προσέγγιση και επέκταση της Ενιαίας Υγείας, καθώς εξετάζει τις ευρύτερες παγκόσμιες περιβαλλοντικές αλλαγές, την κλιματική αλλαγή, την αποψίλωση των δασών, το λιώσιμο των πάγων, τη ρύπανση, την υποβάθμιση των φυσικών πόρων και του υδάτινου οικοσυστήματος. Τόνισε μεταξύ άλλων ότι το περιβάλλον και το υδάτινο οικοσύστημα αποτελούν τη φυσική πηγή των ανθεκτικών στα μικρόβια γονιδίων και βακτηρίων ως δέκτες από ανθρώπους και ζώα που διασπείρονται σε ολόκληρο το οικοσύστημα. Με δεδομένο ότι μέχρι το 2030 αναμένονται 5,2 εκ. θάνατοι από την «σιωπηλή επιδημία» της μικροβιακής αντοχής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναλαμβάνει δράσεις σε βάθος χρόνου, όπως η μείωση της χρήσης των αντιβιοτικών στους ανθρώπους κατά 27%, η μείωση της χρήσης των αντιβιοτικών στα ζώα, η στρατηγική προσέγγιση για τα φαρμακευτικά προϊόντα στο περιβάλλον, η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και το σχέδιο δράσης μηδενικής μόλυνσης.

Ο καθηγητής ΕΚ.Π.Α. Νικόλαος Σύψας μίλησε για την επιδημιολογία της μικροβιακής αντοχής, τις θλιβερές πρωτιές της Ελλάδας στην Ε.Ε., ως η χώρα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών αλλά και η χώρα με τα ανθεκτικότερα στελέχη, οι οποίες μας ανεβάζουν τα ποσοστά των θανάτων ανά 100.000 κατοίκους και μας στερούν ποιοτικά χρόνια ζωής (quality-adjusted life years, QALYs). Έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο πρόγραμμα reverse που εφαρμόστηκε στο Γ.Ν.Α. «Λαϊκό» το οποίο παρείχε ποιοτικά στοιχεία σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή εντός του νοσοκομείου. Όσον αφορά τα αποτελέσματα, διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς στη Μ.Ε.Θ. μέσα σε ένα 24ωρο αποικίζονταν από ανθεκτικά μικροβιακά στελέχη. Ο καθηγητής τόνισε τη σημασία της υγιεινής των χεριών, η οποία από 40% το 2023 ανέβηκε στο 50% το 2024, ενώ το αποδεκτό ποσοστό είναι 80%. Υπογράμμισε τις περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές που διαθέτουμε απέναντι στις λοιμώξεις από ανθεκτικά στελέχη και τις πολύπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες που απαιτούνται για την προμήθεια αποτελεσματικών φαρμάκων, τα οποία τελικά καταλήγουν να χρησιμοποιηθούν στον επόμενο ασθενή.

Στη συνέχεια η Μήνα Ψυχογυιού, Αναπλ. Καθηγήτρια Ε.Κ.Π.Α., ανέδειξε τους τρόπους με τους οποίους η μικροβιακή αντοχή επηρεάζει την καθημερινή πρακτική στα νοσοκομεία και επικεντρώθηκε σε 5 σημεία: 1) τον τρόπο που η χρήση των αντιβιοτικών οδηγεί στην επιλογή ανθεκτικών μικροβίων, 2) στην πίεση του αποικισμού, 3) στις περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές, 4) στην αυξημένη θνητότητα από CRE λοιμώξεις σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς και 5) στην καθυστέρηση στην επιλογή στοχευμένης αντιμικροβιακής αγωγής, η οποία αυξάνει τη θνητότητα. Πρότεινε ως στρατηγικές πρόληψης κατά τη φροντίδα του ασθενούς, την υγιεινή των χεριών, προφυλάξεις επαφής των ασθενών που είναι αποικισμένοι ή έχουν λοίμωξη με MDR παθογόνα, ανεύρεση φορέων και φυσικός διαχωρισμός ή/και αποκλειστικό νοσηλευτικό προσωπικό και καθαρισμός περιβάλλοντος. Πρότεινε ακόμη επιτήρηση λοιμώξεων και έλεγχο εποικισμού από ανθεκτικά μικροβιακά στελέχη, αντιμικροβιακό stewardship και αναφέρθηκε και στην εφαρμογή ενός αλγορίθμου, ο οποίος εισάγει όλες τις παραμέτρους για τη μετάδοση ανθεκτικών στελεχών στον χώρο του νοσοκομείου μέσω των επαγγελματιών υγείας.

Η Βασιλική Καραούλη, Γενική Διευθύντρια Διοικητικών και Τεχνικών Υπηρεσιών στο Υπουργείο Υγείας, αναφέρθηκε στις προτεραιότητες που περιλαμβάνει το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αντιμικροβιακή αντοχή, στο πλαίσιο της προσέγγισης της Ενιαίας Υγείας του 2017. Αυτό περιλαμβάνει περισσότερες από 70 δράσεις που καλύπτουν την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων και το περιβάλλον, η πρόοδος των οποίων παρακολουθείται τακτικά. Τόνισε τις κατευθυντήριες οδηγίες για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών στην ανθρώπινη υγεία που έχουν ως στόχο τη μείωση της ακατάλληλης χρήσης και την προώθηση της συνετής χρήσης των αντιβιοτικών στους ανθρώπους, απευθύνονται σε όλους τους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών και συμπληρώνουν τις κατευθυντήριες γραμμές της Ε.Ε. σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιβιοτικών για την υγεία των ζώων. Στη συνέχεια αναφέρθηκε στο εθνικό σχέδιο δράσης το οποίο εκπονήθηκε με τη συνεργασία των τριών υπουργείων, Υγείας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, το οποίο περιλαμβάνει 6 στόχους, την επιτήρηση, έλεγχο και πρόληψη λοιμώξεων, συνετή χρήση αντιμικροβιακών ουσιών, ενημέρωση, εκπαίδευση, ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών υγείας αλλά και των πολιτών, έρευνα και ανάπτυξη, και πάνω από όλα τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων υπουργείων και φορέων, η οποία ίσως είναι και το δυσκολότερο κομμάτι στην ελληνική πραγματικότητα. Υπογράμμισε ακόμη ότι το περιβάλλον λειτουργεί ως δεξαμενή μικροοργανισμών ανθεκτικών στα αντιβιοτικά, αλλά και τις οικολογικές επιπτώσεις των αντιβιοτικών στο περιβάλλον, όπως στη γονιμότητα του εδάφους και την ποιότητα του νερού.