Ο εμβολιασμός αποτελεί ένα από τα σημαντικά εργαλεία δημόσιας υγείας και το θέμα συζητήθηκε σε δυο συνεδρίες. Η πρώτη, με θέμα Εμβολιασμός του γενικού πληθυσμού και ειδικών πληθυσμιακών ομάδων, ήταν αφιερωμένη στα θέματα του εμβολιασμού των εγκύων, την έξαρση νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό, το θέμα του δικαιώματος και της υποχρέωσης εμβολιασμού και τέλος στα επιδημιολογικά και οικονομικά οφέλη από την εφαρμογή του παιδιατρικού Προγράμματος Εμβολιασμών στην Ελλάδα. Τη συνεδρία συντόνισαν οι καθηγητές Μαρία Παπαγρηγορίου – Θεοδωρίδου και Δημήτρης Λάγγας.
Η δεύτερη σχετική με εμβόλια συνεδρία ασχολήθηκε με μια άλλη διάσταση του θέματος, την Υπεύθυνη ενημέρωση του πληθυσμού για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Η κυρία Ιωάννα Παυλοπούλου, καθηγήτρια Παιδιατρικής, Γ.Ν. Παίδων «Π. & Α. Κυριακού», εξήγησε ότι η σπουδαιότητα του εμβολιασμού της εγκύου αποσκοπεί αρχικά στην προστασία της υγείας του νεογνού και στη συνέχεια της εγκύου από λοιμώδες νόσημα. Περιλαμβάνει την παθητική μεταφορά μητρικών αντισωμάτων στο νεογνό και στο βρέφος, ώστε να επιτευχθεί μειωμένη νοσηρότητα, καθώς το 40% των θανάτων στη νεογνική ηλικία έως τα 5 έτη συμβαίνουν από νοσήματα που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό.
Ο εμβολιασμός της εγκύου δεν αποτελεί νέα γνώση, αλλά πρακτική που εφαρμόζεται από το 1879 με τον δαμαλισμό και την προστασία της εγκύου και του νεογνού από την ευλογιά, έως πρόσφατα το 2021 με τον εμβολιασμό για τον COVID-19. Κρίνεται από τον αυξημένο κίνδυνο έκθεσης της εγκύου και του νεογνού/βρέφους στη νόσο, ενώ η διαθεσιμότητα ασφαλούς και αποτελεσματικού εμβολίου αποτελεί προϋπόθεση για τον εμβολιασμό.
Η κυρία Παυλοπούλου συνέχισε λέγοντας ότι οι στρατηγικές εμβολιασμού της εγκύου ορίζονται από φορείς όπως SAGE-WHO και διαφοροποιούνται από χώρα σε χώρα. Αναφέρθηκε σε εξειδικευμένα εμβόλια που γίνονται στην έγκυο, για τον ιδανικό χρόνο που πρέπει να γίνουν και για την διάρκεια προστασίας που προσφέρουν στο βρέφος. Επισήμανε, τέλος, ότι ο εμβολιασμός στην κύηση έχει πολλές προκλήσεις που καθορίζουν το εμβολιαστικό σχήμα για την έγκυο με στόχο την επίτευξη του βέλτιστου αποτελέσματος.
Για την επιδημική έξαρση νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό και την ανάγκη για κάλυψη των εμβολιαστικών κενών, μίλησε η κυρία Θεανώ Γεωργακοπούλου, Παιδίατρος – Λοιμωξιολόγος, η οποία αναφέρθηκε ειδικότερα στις τρέχουσες, παράλληλες επιδημικές εξάρσεις του κοκκύτη και της ιλαράς στη χώρα μας. Ο κοκκύτης είναι μια ισχυρά μολυσματική ασθένεια, καθώς από 100 ανεμβολίαστα επίνοσα άτομα που έρχονται σε επαφή με 1 άτομο με κοκκύτη, νοσούν τα 80. Το 95% των βρεφών κάτω των 6 μηνών, όταν νοσήσουν με κοκκύτη, πεθαίνουν, γεγονός που καθιστά κρίσιμης σημασίας τον εμβολιασμό κατά την κύηση που προστατεύει το βρέφος μέχρι τους 6 μήνες. Το τελευταίο 12μηνο, οι χώρες EU/EEA δήλωσαν δεκαπλάσια αύξηση κρουσμάτων συγκριτικά με το 2022 και το 2021. Η αύξηση αυτή αποδίδεται σε διάφορους παράγοντες μεταξύ των οποίων η αναμενόμενη επιδημική έξαρση, το ποσοστό των ανεμβολίαστων ατόμων, η εξασθενημένη ανοσία, και η μειωμένη συμβολή της φυσικής ενίσχυσης. Στον κοκκύτη απαιτούνται αναμνηστικοί εμβολιασμοί καθώς η ανοσία έναντι της νόσου εξασθενεί μετά από νόσηση και εμβολιασμό. Μιλώντας για την ιλαρά, η ομιλήτρια ανέφερε πως είναι μια εξίσου μολυσματική ασθένεια (ένα άτομο μπορεί να τη μεταδώσει σε 12-18 άτομα) και βρίσκεται σε έξαρση στη χώρα μας. Το εμβόλιο ιλαράς, παρωτίτιδας, ερυθράς (MMR) γίνεται σε 2 δόσεις σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες στην Ελλάδα. Ο ΕΟΔΥ οργανώνει δράσεις για την επιδημική έξαρση του κοκκύτη και της ιλαράς, είπε η Γεωργακοπούλου καταλήγοντας την ομιλία της με το μήνυμα πως δεν πρέπει να υπάρχει εφησυχασμός, αλλά εγρήγορση για την έγκαιρη ανοσοποίηση και κάλυψη των εμβολιαστικών κενών που δημιουργήθηκαν κατά την πανδημία, τόσο στον γενικό πληθυσμό, όσο και σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες.
Ο εμβολιασμός φέρνει σε επαφή την ιατρική επιστήμη, τη δημόσια υγεία και την πρωτογενή πρόληψη με τη βιοηθική, το δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα προκαλώντας διάλογο, στοχασμό και εφαρμοσμένη πολιτική ανέφερε κυρία Τίνα Γκαράνη-Παπαδάτου, καθηγήτρια Βιοηθικής ΠΑ.Δ.Α. Μπορεί ο εμβολιασμός να είναι υποχρεωτικός και κάτω από ποιους όρους; Η υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού εγείρει διάφορα συνταγματικά ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία της δημόσιας υγείας, τον αυτοκαθορισμό και την αυτονομία του ατόμου, την αξία του ανθρώπου, την αρχή της ισότητας. Ο Π.Ο.Υ. προτείνει πολιτικές για συγκεκριμένες μορφές υποχρεωτικότητας, ενώ δεν θεωρεί παρέμβαση στην ατομική ελευθερία την υποχρεωτική επιβολή εμβολιασμού και θέτει ηθικά ζητήματα για την προσεκτική ανάλυση και αξιολόγηση από κυβερνήσεις. Ταυτόχρονα οι εμβολιασμοί ως κύριο εργαλείο πρόληψης προσδιορίζουν την κοινωνική διάσταση της υγείας και αντιμετωπίζονται ως δικαίωμα, ως κατάκτηση της ανθρωπότητας και ως συλλογικό αγαθό προσβάσιμο σε όλους. Τέλος, το παράδοξο της αναγκαιότητας περιορισμού των δικαιωμάτων, το δικαίωμα του ατόμου δεν πρέπει να ασκούνται με τρόπο που αποδυναμώνει την έννοια της ευθύνης. Το δίκαιο εξωθείται να αναζητήσει εκ νέου τον καταναγκαστικό του χαρακτήρα.
Στην ομιλία του για τα Επιδημιολογικά και οικονομικά οφέλη από την εφαρμογή του παιδιατρικού Προγράμματος Εμβολιασμών στην Ελλάδα, ο κ. Ηλίας Γκούντας, μεταδιδακτορικός ερευνητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κύπρου & Value and Patient Access Manager, MSD Greece, δήλωσε ότι τα εμβόλια συνιστούν μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας, επιπλέον, ο εμβολιασμός μείωσε σημαντικά την παιδική θνησιμότητα. Με τον εμβολιασμό το 2024: ένα παιδί ηλικίας<10 ετών έχει 44% μεγαλύτερη πιθανότητα να επιβιώσει μέχρι τα επόμενα γενέθλια του Υπάρχει ένα παράδοξο που ισχύει για τον εμβολιασμό, το είναι θύμα της ίδιας του της επιτυχίας, είπε.
Η Ελλάδα, ευτυχεί να διαθέτει ένα από τα πιο σύγχρονα εμβολιαστικά προγράμματα (ΕΠΕ) για την κάλυψη του παιδιατρικού πληθυσμού (9 εμβόλια που προστατεύουν από 14 παθογόνα) με εξαιρετικά αποτελέσματα στην εξοικονόμηση πόρων. Το οικονομικό όφελος του ΕΠΕ συσχετίστηκε με εξοικονόμηση €212,9 εκατομμύρια, ενώ για κάθε 1 ευρώ που επενδύεται στο παιδιατρικό ΕΠΕ εξοικονομούνται 3,11€ όσον αφορά το άμεσο κόστος, και 8,67€ όσον αφορά το συνολικό κόστος. Ωστόσο, η εμβολιαστική διστακτικότητα αποτελεί μία από τις δέκα μεγαλύτερες απειλές δημόσιας υγείας. Στόχοι του Προγράμματος Εμβολιασμών στην Ελλάδα παραμένουν το σύστημα καταγραφής της εμβολιαστικής κάλυψης, η θέσπιση εμβολιαστικών στόχων και ο βιώσιμος προϋπολογισμός.
Συμπερασματικά, ο εμβολιασμός αποτελεί βασικό πυλώνα της δημόσιας υγείας. Το σύγχρονο και εκτενές παιδιατρικό ΕΠΕ αποτελεί μια αποτελεσματική παρέμβαση δημόσιας υγείας, καθώς συμβάλει στην αποτροπή μιας σημαντικής νοσηρότητας και θνησιμότητας, παρέχοντας παράλληλα και αξιοσημείωτη εξοικονόμηση πόρων.
